Technologie en innovatie vormen een duidelijke rode draad in het regeerakkoord dat de beoogde coalitiegenoten D66, VVD en CDA vandaag in Den Haag hebben gepresenteerd.

Van woningbouw en stikstof tot defensie, digitalisering en energie: in vrijwel alle grote maatschappelijke opgaven rekent het kabinet nadrukkelijk ook op technische oplossingen. Ingenieurs krijgen daarmee een sleutelrol in het realiseren van de ambities van de regeringspartijen, die onder het motto ‘Aan de slag’ aankondigen te gaan ‘bouwen aan een beter Nederland’

In het regeerakkoord wordt meermaals de nadruk gelegd op systeemdenken. Het beoogde kabinet zal vaker gebruikmaken van ‘multidisciplinaire, domein overstijgende teams die langdurig aan grote opgaven werken’. 

Als voorbeeld van deze aanpak noemt het regeerakkoord Project Beethoven, een groot investeringsprogramma rond ASML om de microchipsindustrie in de Brabantse Brainportregio te stimuleren. Het aankomende kabinet moet daarbij gaan sturen ‘op doelen in plaats van procedures’, om zo micromanagement te vermijden.

Digitale overheid

Op het gebied van digitalisering kiezen de coalitiepartijen voor centralisatie en professionalisering. Zo komt er ‘Nederlandse Digitale Dienst’, ‘compact, deskundig en met doorzettingsmacht’. Deze dienst ondersteunt de digitalisering, stelt kwaliteitsstandaarden op en borgt de juiste ontwerpkeuzen. 

Daarbij gaat het Rijk ook zelf meer IT-talent werven, om minder afhankelijk te worden van externe IT-leveranciers. De overheid zal bovendien een inhaalslag moeten maken in digitale dienstverlening, waarbij de dienstverlening van Estland als voorbeeld wordt genoemd. ‘Alle overheidsdiensten moeten online toegankelijk zijn.’

Verantwoorde inzet AI

Kunstmatige intelligentie (AI) speelt hierin een dubbele rol. Waar de technologie aan de ene kant kan helpen om productie en dienstverlening te versnellen, daar vormt ze aan de andere kant ook een risico. 

De coalitiepartners kiezen voor een ‘verantwoorde inzet van data en AI binnen de overheid’, zonder dat nader uiteen te zetten. Ze willen daarbij investeren in AI-infrastructuur en -adoptie, onder meer via een ‘AI-Rekenkrachtplan’, en in het wegnemen van barrières voor digitale infrastructuur. Daarnaast stimuleert de gewenste regering straks ‘de bouw van een AI-fabriek in Noord-Nederland en van Europees-autonome datacentra’.

Defensie

Tegelijkertijd vinden de drie partijen elkaar in forse technologische ambities op defensiegebied. Nederland breidt ‘de defensieve en offensieve cybercapaciteiten uit tegen dreigingen vanuit het buitenland’ en zet in op ‘actieve cyberverdedigingsmaatregelen’.

Ook kondigt het regeerakkoord de oprichting aan van een defensie-innovatieautoriteit ‘naar voorbeeld van het Amerikaanse DARPA’. Deze autoriteit, waarover we in De Ingenieur onlangs al uitgebreid schreven, krijgt een structureel deel van het defensiebudget, in de verwachting zo technologische doorbraken te kunnen versnellen via langlopende onderzoeksprogramma’s met kennisinstellingen en industrie.

Woningbouw

Ook de woningbouwopgave wordt nadrukkelijk technologisch benaderd. De coalitie wil sneller bouwen door regels te harmoniseren en in te zetten op industriële bouwmethoden. Prefab-woningen worden expliciet genoemd: die worden snel en schoon gebouwd, maar hebben tot nu toe vooral last van de regelgeving, die ‘in elke gemeente’ anders zou zijn.

De oplossing wordt gezocht in standaardisatie en digitalisering. ‘We maken deze fabriekswoningen veel betaalbaarder en sneller realiseerbaar door de regels gelijk te trekken en te gaan werken met een digitaal planproces’. Bovendien komt er ‘een fastlane en typegoedkeuring voor fabrieksmatige en gestandaardiseerde bouw.’

Het akkoord maakt melding van de komst van 'minstens dertig grootschalige nieuwbouwlocaties van nationaal belang verspreid over het land. Dat kunnen 'nieuwe wijken zijn, maar ook nieuwe steden'. Optoppen (het toevoegen van verdiepingen op bestaande bebouwing) moet makkelijker worden, en daarnaast zetten de partijen in op ‘straatje erbij’ en ‘wijkje erbij’.

Stikstof, landbouw en biotechnologie

In het stikstofdossier kiezen de opstellers van het akkoord behalve voor gebiedsgericht beleid ook weer voor technische innovatie, al zijn de vruchten daarvan tot nu toe vaak tegengevallen. Er komt ‘meer experimenteerruimte via FieldLabs voor technische en sociale innovatie’ en voor ‘gedoogde toepassing in vergunningverlening en mestwetgeving van doorbraakinnovatie’. Dit opent de deur voor praktijkexperimenten met nieuwe staltechnieken en sensoren.

Op Europees niveau belooft de regering zich sterk te maken voor het toestaan van moderne technieken bij de veredeling van planten, zoals CRISPR-Cas en cisgenese. Daarmee wordt biotechnologie expliciet gepositioneerd als instrument voor verduurzaming van de landbouw.

Crisiswet Netcongestie

De strijd tegen netcongestie krijgt van de nieuwe regering de ‘hoogste prioriteit’. De ‘meest urgente’ projecten worden daarbij als eerste aangepakt, maar de regering vermeldt niet welke projecten dat zijn. Er komt daarbij een Crisiswet Netcongestie voor het versnellen van procedures. Dreigt de uitbreiding van het net te stagneren, dan kan de regering op basis van die crisiswet ingrijpen. 

Het kabinet zal verder vol moeten inzetten op elektrificatie van de industrie ‘omdat dit de belangrijkste route is om de industrie te verduurzamen’. Daarnaast wordt gekozen voor CO₂-opslag (CCS) op de Noordzee, grootschalige wind op zee (veertig gigawatt), waterstofproductie en warmtenetten. Opvallend is de hernieuwde inzet op kernenergie: het kabinet zal samen met marktpartijen ‘tenminste vier nieuwe kerncentrales’ bouwen: zowel conventionele als kleinere SMR’s (small modular reactors).

Innovatie

Om de kloof tussen lab en markt te verkleinen, een bekend pijnpunt in het Nederlandse innovatiesysteem, komt er een nationale technology transfer office, ‘verantwoordelijk voor de ontwikkeling en uitrol van best practices’. Nederland blijft bovendien onverminderd inzetten op de bouw van de Einstein Telescope, in nauwe samenwerking met Duitsland en Pathfinder, het Europese innovatieprogramma. 

Het kabinet gaat toewerken naar een minimale norm van 3 procent R&D-investeringen. De overheid zal zelf vaker optreden als launching customer voor nieuwe technologie.

Het regeerakkoord plaatst innovatie hiermee in een bredere strategische context. ‘Het geld wordt in de toekomst verdiend met technologie die er nu nog niet is’, zoals Rob Jetten, Dilan Yesilgöz en Henri Bontenbal het verwoorden.

Foto: Tweede Kamer der Staten-Generaal