De Brabants/Limburgse operatierobot MUSA-3 geeft chirurgen een vaste hand bij het opereren. Dankzij dit hulpgereedschap kunnen straks meer chirurgen op microschaal werken, waardoor patiënten in meer ziekenhuizen kunnen worden geholpen. In juni werd de eerste patiënt met MUSA-3 geopereerd.

Sommige operaties zijn echt priegelwerk. Denk aan het omleggen of reconstrueren van een zenuw na een ongeval of amputatie, de behandeling van lymfoedeem door kleine lymfevaten met bloedvaten te verbinden, complexe (borst-)reconstructies na kanker of het hechten van kleine bloedvaatjes. Vaak zijn de bloedvaten, lymfevaten en zenuwen die daarbij moeten worden gehecht dunner dan een millimeter, en de hechtingen zelf dunner dan een haar.

Patiënten die dergelijke geavanceerde micro- of zelfs supermicrochirurgie moeten ondergaan, zijn nu nog afhankelijk van een kleine groep gespecialiseerde chirurgen en expertisecentra. Daarin hoopt het Brabantse bedrijf Microsure, ontstaan uit een samenwerking van ingenieurs van de Technische Universiteit Eindhoven en microchirurgen van Maastricht UMC, binnenkort verandering te brengen.

Zij ontwikkelden een robot, MUSA-3, om complexe microchirurgische ingrepen te helpen uitvoeren. MUSA-3 stabiliseert en versterkt de handbewegingen van de chirurg.

Zo zijn er straks meer artsen en ziekenhuizen die deze operaties kunnen doen, worden wachtlijsten en reistijden voor patiënten hopelijk korter, en is er bovendien minder kans op complicaties als slecht genezende wonden of weefselafstoting. Begin juni werd er voor het eerst een patiënt met deze microrobot behandeld.

Operatie

De operatie betrof een lymfo-veneuze anastomose bij een patiënte die ooit een borstkankerbehandeling heeft ondergaan, mailt plastisch chirurg Tom van Mulken van Maastricht UMC desgevraagd. ‘Dat is een operatie die het probleem van lymfoedeem kan oplossen, dat kan optreden als een lymfeklier is weggehaald of bestraald wegens borstkanker.’

Lymfevocht uit de arm en borst gaat naar lymfeklieren in de oksel, maar na een operatie of bestraling ontstaat daar vaak littekenweefsel en raakt het lymfesysteem verstopt. Het vocht kan dan niet weg en dat leidt tot een dikke zware arm. Dat is vaak stigmatiserend, vermoeiend en gaat gepaard met infecties. Het is vaak een levenslang probleem.

Van Mulken: ‘Een van de oplossingen is dan om een omleidinkje te maken, net voor de plek van het littekenweefsel. Hierbij sluiten we de lymfebaan net voor de opstopping aan op een ader, dan kan het vocht weg uit de arm. Klinkt simpel, maar deze lymfevaten hebben een diameter van 0,3 tot 0,8 millimeter en moeten met hele kleine hechtdraden aan elkaar worden gemaakt.’

Samenwerken

Het doel van MUSA-3 is niet om de chirurg te vervangen, maar om de menselijke vaardigheden te versterken. Hij bestaat uit een console voor de chirurg en een instrument met robotarmen dat bij de patiënt staat. De chirurg kijkt naar het scherm via een digitale of hybride microscoop, en bedient de robotarmen met joysticks. Hierbij worden bewegingen verkleind en trillingen gefilterd om de precisie te verhogen.

Foto: Microsure

‘De samenwerking tussen chirurg en technologie zorgt voor meer stabiliteit en precisie tijdens een operatie’, zegt Tom van Mulken, oprichter van Microsure en plastisch chirurg bij het MUMC+ (een samenwerking van het academisch ziekenhuis Maastricht en de Faculteit Health, Medicine and Life Sciences van de Universiteit Maastricht), in een nieuwsbericht van de TU/e. ‘En dat vergroot vervolgens weer de kans op een betere uitkomst en een sneller herstel voor de patiënt.’ 

Eerdere versies

Er waren al wel eerdere versies van een MUSA-robot, maar die voldeden niet aan alle eisen om ze geschikt te maken voor gebruik in een ziekenhuis. Nieuw is bijvoorbeeld dat het apparaat op een karretje staat zodat het gemakkelijk te installeren is, dat het een voldoende groot operatiegebied kan bestrijken en dat het een grote bewegingsvrijheid heeft. En als de stroom uitvalt, vallen de armen niet naar beneden (op de patiënt), maar houden ze op met bewegen.  

De operatie in juni was overigens de tweede mijlpaal voor Microsure in korte tijd: in mei nog ontving het bedrijf een CE-markering voor MUSA-3, waardoor het systeem nu commercieel ingezet mag worden binnen Europa.

Openingsbeeld: Microsure