'Robots bouw je niet met je voortplantingsorganen’

Diversiteit in de ingenieurswereld is geen luxe, maar bittere noodzaak. Fugro-ingenieur Elizabeth Adelore voelde zich vaak eenzaam, maar zette door.

Een persoonlijke overwinning. Zo voelde het voor Elizabeth Adelore toen ze vorig najaar op de internationale Offshore Energy-beurs in Amsterdam ineens het podium op moest om de prijs voor Young Professional of the Year in ontvangst te nemen. Maar dat niet alleen. ‘Het gaf me energie’, zegt ze. ‘Het gevoel dat ik word gezien. Dat wat ik doe, ertoe doet.’

Adelore (32) werkt als ingenieur bij Fugro aan maritieme robots, maar haar belangstelling reikt veel verder dan technologie alleen. Ze profileert zich als uitgesproken pleitbezorger voor meer diversiteit in STEM (science, technology, engineering & mathematics), actief in de politiek en oprichter van het initiatief Dear Girl Child: You Belong in STEM. 

‘In deze sector wordt zo’n 7 procent van de technische functies ingevuld door vrouwen. 7 procent maar! De vrouwen in de sector voelen zich vaak extreem eenzaam. Ik in ieder geval wel. In vergaderingen ben ik vrijwel altijd de enige zwarte vrouw. Dat doet iets met je. Niet omdat je het werk niet aankunt, maar omdat je voortdurend wordt gezien als de uitzondering.’

Verboden nieuwsgierigheid

Haar interesse in techniek begon al vroeg, al had ze dat toen zelf nog niet zo benoemd. ‘Mijn vader had een technische opleiding en repareerde printers voor mensen in de buurt. Ons huis lag altijd vol schroeven, printplaten en onderdelen.’ Als hij er niet was, ging Elizabeth ermee spelen. ‘Meestal brak ik dingen in plaats van ze te repareren.’

Haar nieuwsgierigheid naar het technische handwerk werd bepaald niet aangemoedigd thuis. ‘Als vrouw is er in de cultuur waaruit ik voortkom maar één punt waarop je wordt beoordeeld: of je trouwt en kinderen krijgt. Wat je verder bereikt, doet er nauwelijks toe.’

Het idee van ‘ingenieur’ kende ze toen nog niet. ‘Er waren geen rolmodellen. Geen mannen, laat staan vrouwen, die ingenieur waren.’ Pas op school, via boeken over wetenschappers en uitvinders, werd de kiem voor haar loopbaan gelegd. ‘Ik herkende iets. Die nieuwsgierigheid, dat willen weten hoe dingen werken. Ook al leken die mensen in de boeken in niets op mij.’

Maar ook daar was de boodschap dubbel. ‘Docenten hadden vaak dezelfde vooroordelen als de rest van de samenleving. Meisjes werden niet aangemoedigd om ambitie te hebben in techniek. Meiden gingen naar school omdat het moest, niet omdat men verwachtte dat ze er iets van zouden maken.’

Beeldvorming

Wat Adelore al jong opviel, is het dominante beeld van de ingenieur. ‘Als je “ingenieur” zegt, dan zien mensen nog steeds een witte man voor zich. Dat was zo in Nigeria, maar eerlijk gezegd: dat is hier in Nederland niet wezenlijk anders.’

Dat beeld overheerst in schoolboeken en in de media, en bepaalt hoe mensen reageren. ‘Als ik een euro kreeg voor elke keer dat iemand verbaasd reageert als ik zeg dat ik ingenieur ben, was ik nu miljonair.’ Ze vertelt over een douanier op een luchthaven die haar beroep niet geloofde. ‘Hij riep er zelfs een collega bij om erom te lachen.’

Volgens Adelore is representatie cruciaal. ‘Als je jezelf nergens terugziet, als je als kind nooit ziet dat er zoiets als vrouwelijke, of gekleurde ingenieurs bestaan, dan wordt het heel moeilijk om je voor te stellen dat je dat zelf kunt worden. Er zijn heus wel zwarte vrouwelijke ingenieurs. Waarom staan ze niet in de boeken?’

Altijd iets te bewijzen

Na haar vertrek uit Nigeria studeerde Adelore in Polen, waar ze opnieuw de enige vrouw in haar opleiding was, en de enige zwarte student in een klas van vijftig mannen. ‘Ik had gehoopt dat ik in Europa veel meer vrouwen in de techniek zou ontmoeten. Maar dat viel tegen.’ Ze begon aan zichzelf te twijfelen. ‘Niet omdat ik het niet kon, maar omdat het steeds moelijker werd om dat gevoel te onderdrukken dat ik er eigenlijk niet bij hoor.’

Vrouwen worden ook anders beoordeeld dan mannen, zegt Adelore. ‘Als ik een fout maakte, dan kwam dat doordat ik een vrouw was en werd de fout onthouden. Als een man een fout maakte, was het een gewoon een incident.’ Ook in vergaderingen herkent ze het patroon. ‘Ik breng een idee in, het krijgt geen aandacht. Vijf minuten later herhaalt een man hetzelfde idee, en ineens is het briljant.’

In haar eerste baan als ingenieur presenteerde ze een project aan het management. ‘Een van de projectmanagers zei: “Dit heb jij vast niet zelf gedaan, je supervisor heeft zeker geholpen.” Gelukkig greep mijn supervisor direct in. Dat ben ik niet vergeten.’

Lekkende pijpleiding

Het is volgens Adelore een belangrijke reden dat veel vrouwen de techniek verlaten. Hoewel steeds meer meiden voor een technische opleiding kiezen, wordt nog altijd maar 14 procent van de ingenieursbanen door een vrouw ingevuld. Het probleem wordt wel de leaky pipeline genoemd. Vrouwelijk talent ‘lekt weg’ uit de sector door ongelijke kansen en heersende vooroordelen.

Adelore besloot te blijven. ‘Juist omdat dat gevoel van “er niet bij horen” zo schadelijk is. Ik wil dat andere meiden zien: je mag hier zijn, je mag hier blijven.’ Ze wijst op structurele belemmeringen: docenten die hun eigen vooroordelen niet herkennen, werkgevers die weinig ruimte laten voor zorgtaken, promoties die zijn gebaseerd op de mate waarin de werknemer op de bestaande leidinggevende lijkt in plaats van op eigen potentieel. ‘De zogenoemde motherhood tax bestaat echt. Vrouwen krijgen minder snel promotie omdat men aanneemt dat hun prioriteit elders ligt.’

Daartegenover staat dat mannen zelden worden afgerekend op zorgtijd. ‘Als we echt gelijke kansen willen, moeten we ook de genderrollen gelijk trekken.’

Diversiteit als voorwaarde

Waarom is het zo belangrijk dat vrouwen, en dan met name vrouwen met een diverse achtergrond, een plek krijgen in techniek? Voor Adelore is het antwoord simpel: ‘Technologie is voor iedereen en wordt die technologie ontworpen door een eenzijdig samengestelde  groep, dan ontstaan er blinde vlekken.’

Ze noemt medische technologie als voorbeeld. ‘Als klinische tests alleen op mannen worden gedaan, kan een medicijn voor vrouwen schadelijk zijn. Dat is geen detail, dat is gevaarlijk.’

Diversiteit leidt volgens haar niet alleen tot rechtvaardiger technologie, maar ook tot betere innovatie. ‘Echte doorbraken ontstaan juist wanneer we buiten het standaard-denkkader treden. Dat lukt alleen met uiteenlopende perspectieven.’

En nee, dat heeft niets te maken met ‘mannelijk’ of ‘vrouwelijk’. ‘Om een robot te bouwen, heb je je brein nodig. Geen voortplantingsorganen.’

Politiek en techniek 

Naast haar werk als ingenieur is Adelore actief in de politiek. Ze staat op de kandidatenlijst voor de gemeenteraad in Almere, op plek 8. ‘Ze zeiden dat ze me zo hoog hadden gezet omdat ik als enige van de kandidaten technische expertise heb. Dat zegt ook iets.’

Volgens haar is de kloof tussen politiek en techniek een probleem. ‘Ingenieurs ontwikkelen oplossingen die politici niet begrijpen. En politici maken beleid dat technisch niet uitvoerbaar is.’ Ze pleit voor meer technici in de politiek. ‘Verandering komt sneller wanneer wij als ingenieurs meepraten op de plek waar de besluiten worden genomen.’

Op lokaal niveau ziet ze veel kansen: samenwerkingen tussen scholen en techbedrijven, structurele blootstelling van kinderen aan techniek. ‘Niet sturen, maar laten zien wat er is. En dán laten kiezen.’

Liefdesbrief

Met haar initiatief Dear Girl Child: You Belong in STEM richt Adelore zich niet alleen op meisjes, maar ook op ouders. ‘Alles begint thuis. Docenten kunnen op school nog zo hun best doen, maar als een meisje thuiskomt en daar niet wordt gestimuleerd om met techniek aan de slag te gaan, houdt het op.’

Ze noemt het initiatief een liefdesbrief aan haar jongere zelf. ‘Ik had willen horen dat ik mocht dromen. Dat mijn nieuwsgierigheid geen fout was.’

Haar eigen ouders, indertijd sceptisch, zijn inmiddels trots. Ze zegt het met een stralende glimlach. ‘Maar het had zoveel makkelijker gekund met steun in plaats van weerstand.’

Ondanks alles blijft Adelore optimistisch. ‘Verandering is onvermijdelijk en ik wil eraan bijdragen.’ Daarom kiest ze ervoor zichtbaar te zijn, zich zo veel mogelijk te laten zien. ‘Je weet nooit wie er meekijkt. Misschien is er wel een meisje dat denkt: hé, als zij dit kan, kan ik het misschien ook!’

Haar advies aan jonge vrouwen: wees koppig en zet door. ‘Je moet soms extreem eigenwijs zijn om de maatschappelijke normen te doorbreken. Maar onthoud: je hoort hier. Je hoort in STEM. De wereld heeft je nodig.’

Portret: Bianca Sistermans