Het KNMI heeft er een nieuwe indicator bij om het weer te beschrijven. De hittekracht is een parameter waarin temperatuur, zonnestraling, wind en luchtvochtigheid samenkomen.

Wellicht ben je hem al tegengekomen in de weerberichten van het KNMI: de hittekracht, die wordt uitgedrukt als getal op een schaal van 0 tot 10. De temperatuur zegt niet alles over de warmte die mensen te verduren krijgen, is de achterliggende gedachte. Op een zonnige dag voelt 25 graden anders aan dan als het bewolkt is, en bij windstilte lijkt het heter dan als het waait.

Geen gevoelstemperatuur

Dat is geen nieuw inzicht. Naast de temperatuur die op de thermometer verschijnt, wordt om diezelfde reden tegenwoordig vaak ook de ‘gevoelstemperatuur’ aangegeven. Maar dat is niet hetzelfde als de hittekracht, zegt promovendus Carolina Pereira Marghidan van het KNMI en de Universiteit Twente, die de schaalverdeling van de hittekracht ontwikkelde en onderbouwde, in een nieuwsbericht van haar universiteit.

Waar de gevoelstemperatuur wordt bepaald uit de luchttemperatuur en de windsnelheid, zit in de hittekracht namelijk ook zonnestraling en luchtvochtigheid. De hittekracht is gebaseerd op de wet-bulb globe temperature (WBGT), een maatstaf voor de invloed van omgevingswarmte op mensen en dieren, die in de jaren ’50 is ontwikkeld voor het Amerikaanse leger en sindsdien onder meer wordt gebruikt om richtlijnen te geven tijdens hitte bij sportevenementen en op de werkvloer.

Wet-bulb globe temperature

De WBGT wordt bepaald uit de luchttemperatuur in de schaduw, de natteboltemperatuur en de zwarteboltemperatuur. De natteboltemperatuur is een maat voor de luchtvochtigheid, en geeft dus aan hoeveel warmte mensen kwijt kunnen door te zweten, de zwarteboltemperatuur is een maat voor directe warmte uit zonnestraling, die maakt dat het bij heet weer in de schaduw altijd beter is uit te houden dan in de zon.

De WBGT is hiervan een gewogen gemiddelde, waarin de natteboltemperatuur voor 70 procent meetelt, de zwarteboltemperatuur voor 20 procent en de luchttemperatuur voor 10 procent, schrijft het KNMI. De natte- en zwarteboltemperatuur worden niet standaard gemeten, maar kunnen ook worden berekend uit de globale straling, de relatieve vochtigheid, de windsnelheid en de luchttemperatuur. 

Natteboltemperatuur

De natteboltemperatuur is de laagste temperatuur die een nat voorwerp kan bereiken door de verdamping van het aanklevende water, en wordt gemeten door een thermometer in katoen te wikkelen dat nat wordt gehouden. Hoe hoger de luchtvochtigheid, hoe minder verdamping er kan plaatsvinden, en hoe dichter de natteboltemperatuur dus bij de ‘gewone’ luchttemperatuur ligt. Daalt de luchtvochtigheid, dan daalt de natteboltemperatuur mee.

Praktische schaal

De WBGT, die internationaal al decennia wordt gebruikt, is in Nederland nu omgezet naar een getal tussen 0 en 10 op de hittekrachtschaal. Hiervoor hebben onder anderen meteorologen, klimatologen en communicatiespecialisten van het KNMI, TNO en RIVM verschillende schaalindelingen getest en beoordeeld op praktische toepasbaarheid.

De indicator is vooral bedoeld om in te schatten wanneer maatregelen nodig zijn bij hitte, bijvoorbeeld voor deelnemers aan een sportevenement, festivalbezoekers, mensen die extra kwetsbaar zijn zoals ouderen, en verkeersregelaars of vuilophalers die soms langdurig buiten werken in zware kleding.

Wat zegt het?

Een simpel overzichtje van wat de hittekracht voor mensen betekent is er niet. Dit omdat het effect per persoon nogal kan verschillen. Om toch een idee te krijgen: Terugrekenend was de hittekracht tijdens de hittegolven van de afgelopen dertig jaar meestal 6 of 7, al kan ook buiten een hittegolf de waarde oplopen tot boven de 8. Hittekracht 10 komt maar vrijwel nooit voor: in De Bilt heeft deze waarde sinds 1991 in totaal slechts vier uur gegolden, in het noorden en westen van het land zelfs nog nooit.

Openingsbeeld: Depositphotos