Twee recent verschenen, prachtig uitgegeven kaartenboeken belichten de eeuwige dynamiek tussen land, mens en water.

Als er iets is dat ons land al vanaf het prilste begin kenmerkt, dan is dat onze constante strijd met het water. Eeuwenlang leefden we van overstroming naar watersnoodramp. Tegelijk ontwikkelden we in de omgang met deze geduchte vijand onze veerkracht. We leerden hoe we de voortdurende dreiging te slim af konden zijn. We bouwden dammen en dijken, legden terpen aan en polderden een halve zee in. Inmiddels bouwen we complete woonwijken op het water of op opgespoten eilanden.

‘Het water, de wind en de bewoners van de laaggelegen Delta zijn een perpetuum mobile’, schrijft hoogleraar Lotte Jensen in het voorwoord van het ontzagwekkende Nederland waterland, vol oude en nieuwere kaarten. 

Met elkaar vertellen die een complete geschiedenis van onze complexe, dynamische omgang met het water: van de Romeinse tijd (een shoutout naar Asterix verraadt de toegankelijke stijl) tot aan de aanleg van de Marker Wadden (zie het beeld boven deze recensie). Het kaartmateriaal is daarbij van een ongekende rijkdom.

Droge voeten

Ongeveer tegelijk zag de Historische waterschapsatlas het licht. Die vertelt in grote lijnen hetzelfde verhaal en is eveneens rijkelijk geïllustreerd met mooie foto’s en kaarten, maar richt zich daarbij op de rol van de waterschappen. 

Waar het waterbeheer aanvankelijk het werk was van lokale gemeenschappen, daar ontstonden vanaf 1200 regionale samenwerkingsverbanden. Voor de aanleg van dijken waren veel arbeiders en materiaal nodig. De hoge kosten konden alleen samen worden gedragen. Het water diende bovendien zoveel belangen, dat georganiseerd beheer was vereist.

De verantwoordelijkheid van de waterschappen houdt allang niet meer op bij het garanderen van droge voeten. Nu richten ze zich ook op het vasthouden van water en op waterzuivering. Een belangrijk verhaal.

Nederland waterland. Een geschiedenis in 100 oude kaarten Marieke van Delft en Reinder Storm | 408 blz. |  € 79,00
Historische waterschapsatlas. Acht eeuwen omgaan met het water Paul Brood en Petra van Dam (red.) | 224 blz. | € 39,95

Beeld boven: Hoofdkaart langetermijnvisie Marker Wadden en Enkhuizerzand (2016). Credit: VISTA LANDSCHAPSARCHITECTUUR