Vol bewondering wordt vaak gesproken over de machines van ASML, die een centrale rol spelen bij het maken van chips. Maar hoe ze precíes werken, blijft vaak onderbelicht, ook omdat het zo moeilijk uit te leggen is. De makers van een nieuwe documentaire – binnen een paar dagen al twaalf miljoen keer bekeken – slagen daar wel in.

In zowat elke moderne smartphone zitten een of meer chips die door een machine van het Nederlandse ASML zijn gegaan: het blijft een bijzonder idee. De internationale chipindustrie kan niet meer zonder de machines van het bedrijf uit Veldhoven. Het afbeelden van de allerfijnste structuurtjes kan alleen met de nieuwste lithografiemachines, de zogenoemde high NA EUV-machines. Maar hoe die van binnen precies werken, daar lees of hoor je maar zelden iets over.

The Ridiculous Engineering Of The World's Most Important Machine

Twaalf miljoen

Daar doet het populaire YouTube-kanaal Veritasium nu iets aan. Op de laatste dag van 2025 verscheen op dat kanaal een lange video – praktisch een documentaire – over de techniek binnenin een ASML-machine. Die video (hierboven te zien) staat pas een week online en is al bijna twaalf miljoen keer bekeken.

En met reden. De makers hebben een bijzonder interessant verhaal gemaakt, waarbij ze geen enkel ‘lastig’ of ingewikkeld detail schuwen. De film is dan ook vooral bedoeld voor mensen met een stevige interesse in techniek. Maar die komen dan ook volop aan hun trekken.

De High NA EUV-lithografiemachine van ASML. De witte panelen die er bij klanten omheen zitten, zijn op deze video still deels opengewerkt. Beeld: ASML

Allereerste machine

De makers van de video mochten met hun camera’s het sanctum sanctorum van ASML betreden: de gigantische cleanroom waar de allereerste High NA EUV-machine staat (lees ook: 'Onder de motorkap van de nieuwste ASML-machine'). Daar wandelen ze vol bewondering langs de machine, daarbij elk onderdeel benoemend – ze hebben prima research gedaan. Het soms bijna kinderlijke enthousiasme (in de positieve zin van het woord) is een van de dingen die deze video zo aantrekkelijk maakt. De makers houden zielsveel van techniek en natuurkunde, en steken dat niet onder stoelen of banken. Integendeel, het ingenieurschap wordt hier gevierd.

Animaties en infographics

Maar dan wel op zo’n manier dat ook de kijker die geen exacte achtergrond heeft, zo goed mogelijk wordt meegenomen op de reis door het binnenste van de ASML-techniek. Dat doet Veritasium heel knap door allerlei verschillende beelden te combineren. De eigen interviews op camera van belangrijke ASML-mensen natuurlijk, maar ook met animaties en infographics die ze overal en nergens vandaan hebben gehaald. Het knappe is dat de kijker nergens erg in heeft, die ervaart gewoon een naadloze documentaire, die lekker wegkijkt.

Zo brengt het extreme ultraviolet (EUV) licht in de machine patronen aan op een schijf silicium. Beeld: ASML

Nobelprijs voor Engineering

Leuk is ook de enorme stroom aan reacties die YouTube-gebruikers onder de video zetten. Die variëren van mensen die hun bewondering uiten over het werk van ASML (‘pure sciencefiction dit’) tot ingenieurs die zelf voor ASML werken en dat trots laten weten. Rode draad door de comments is de bewondering die veel kijkers, van over de hele wereld, uiten over de prestaties van de ingenieurs bij ASML en – niet te vergeten – hun toeleveranciers. ‘Er zou een Nobelprijs voor engineering moeten komen’, zegt er eentje. Wat de ontwikkelaars van de EUV-machines hebben gedaan is geen rocket science zegt een ander, ‘maar gaat nog veel verder!’

Bedenkers van EUV

Nog een compliment dat we de makers van de video willen meegeven, is dat ze niet alleen focussen op het hier en nu. Ja, de huidige EUV-machine komt uitgebreid aan bod, maar een aanzienlijk deel van de film gaat over de weg daarnaartoe, over de moeizame route naar een lithografiemachine die extreme ultraviolet light (EUV) gebruikt. Het is mooi om te zien hoe de bedenkers van EUV-lithografie worden geëerd, een klein gezelschap onder leiding van twee onderzoekers uit de Verenigde Staten en Japan. Zij bedachten, en bewezen, decennia terug al dat het schrijven van patronen met EUV-licht mogelijk moest zijn, maar werden daar destijds – veertig jaar terug – om uitgelachen door collega’s. Maar ze hebben gelijk gekregen, en hoe!

 

The Ridiculous Engineering Of The World's Most Important Machine
YouTube | Veritasium | 55 minuten