We kunnen er boeken over lezen, we kunnen ons vergapen aan schilderijen uit die tijd, maar wat als we het Amsterdam van de zeventiende eeuw zelf kunnen beleven? Dat is het ­uitgangspunt van het pas geopende, virtuele museum ENTR. 

De hoofdstad is een bijzondere attractie rijker. Op het Oosterdok, tussen station Amsterdam Centraal en de openbare bibliotheek, is eind mei ENTR geopend, naar eigen zeggen het eerste culturele virtual reality (VR)-­museum van Nederland.  

Bezoekers gaan er terug naar het Amsterdam van 1652, het jaar waarin een grote brand het oude Stadhuis op de Dam volledig in de as legde. In iets meer dan een half uur worden de bezoekers met een VR-headset op langs een aantal plekken in de oude stad geleid, van de haven naar een herberg en van een drukkerij naar een brug. De levens van gewone Amsterdammers staan centraal, waarbij de bezoekers door een specifiek perspectief te kiezen invloed hebben op de verhaallijn zoals ze die ervaren.  

Interacties

De experience biedt verder tal van momenten waarop bezoekers kunnen interacteren met elementen uit hun buiten­gewoon gedetailleerd weergegeven, virtuele omgeving: van het aaien van een hond of poes tot het overladen van haring en van het helpen bij het boekdrukken tot het heffen van een pul bier. ‘Zulke interacties zijn cruciaal’, zegt Vincent Slangen, oprichter en ceo van ENTR. ‘Zo word je onderdeel van het verhaal, in plaats van er alleen maar naar te kijken.’  

Bezoekers lopen ook daadwerkelijk rond in de ervaring, waarbij oplichtende virtuele voetstappen de route aangeven. Dat heeft een reden. ‘Als je in een VR-wereld beweegt zonder dat je dat in het echt ook doet, word je heel gauw misselijk’, zegt Slangen. Een andere voorwaarde die de makers vooraf hadden gesteld: in de VR-wereld moeten bezoekers ook elkaar kunnen zien. ‘Dat maakt het echt een gezamenlijke ervaring.’

ENTR - Amsterdam 1652 (VR Trailer)

Tijdreis

Aan een lange gang in het museum op de eerste verdieping liggen zeven zaaltjes waar de VR-experience zich afspeelt. Wie net uit de zeventiende eeuw is teruggekeerd, de bril heeft afgezet en nog even om kijkt, kan zich bijna niet voorstellen dat die hele tijdreis zich in een van deze vrij kleine ruimten heeft afgespeeld. Tussen deze vier wanden, waarop hier en daar een QR-code staat afgebeeld om de headset zo nodig te kunnen resetten, kwam het verleden tot leven met technologie van de toekomst.  

Slangen vertelt over de 2,5 jaar van bloed, zweet en tranen die aan de opening vooraf gingen. Het meeste werk zat ’m niet in het historisch onderzoek. De grootste uitdaging was om de juiste techniek te vinden. Slangen reisde de hele wereld over, langs alle VR-belevingen die hij kon vinden. ‘De beste ervaring beleef je wanneer je gaandeweg compleet vergeet dat er überhaupt techniek aan te pas komt’, zegt de voormalige bankier. ‘Maar het is extreem lastig om dat te bereiken.’  

Centrale processor

VR-ervaringen zijn vooral in arcades te beleven, waarbij het negen van de tien keer neerkomt op het neerknallen van zombies in een dystopisch stadslandschap. Culturele VR-ervaringen komen zelden verder dan in een hoek van een museum zitten, met een headset aan een draadje, zegt Slangen. 

‘Je kunt bezoekers meenemen in de virtuele wereld door die op hun bril af te spelen. Maar dan ben je wel gebonden aan een processor die in de bril zit.’ 

Wat je ook kunt doen, is elk van de headsets verbinden met een centrale processor, die de beelden naar de brillen streamt. Dan moet de verbinding wel perfect zijn, want vertragingen of haperingen zijn funest. Het lukte Slangen met partners uit België en Frankrijk daarvoor een oplossing te vinden. Nu hoeft dus niet meer elke headset aan een eigen pc te zijn verbonden, maar kunnen 140 headsets tegelijk vanuit de cloud een ervaring streamen.   

Strategische geplaatste karren

Behalve de virtuele ervaring zelf is ook de logistiek van ENTR vernuftig. Bezoekers gaan in groepen van maximaal vier mensen naar binnen. De techniek is zo afgesteld dat de ene groep geen last heeft van de andere, dat er niet wordt gebotst en dat ook het geluid nergens hindert. ‘Dat werkt perfect,’ zegt een van de medewerkers, ‘tot er laatst een bezoeker in een elektrische rolstoel overal dwars doorheen reed.’

Hoewel bezoekers het gevoel hebben vrij te kunnen bewegen, is het tegendeel het geval. Staat hij of zij bijvoorbeeld op de Dam, dan blokkeren virtuele personages en strategisch geplaatste karren de vrije doortocht. Probeer je als bezoeker over zo’n kar heen te stappen, dan verlies je meteen het beeld op de bril. ‘Je stapt buiten de ervaring’, verschijnt er dan voor je ogen. 

Even zwaaien

Camera’s hangen er niet, wel lopen er medewerkers door de gang waaraan de zeven VR-ruimten liggen, om een oogje in het zeil te houden. In het voorfilmpje wordt uitgelegd dat bezoekers die het even niet meer snappen en hulp nodig hebben een hand kunnen opsteken om even te zwaaien. AI-systemen moeten dat waarnemen en een medewerker inseinen, maar dat systeem werkte toen De Ingenieur op bezoek ging nog niet.  

Aan de opening van ENTR ging een pilot even verderop in De Nieuwe Kerk vooraf. Dankzij die kortere ervaring, die de bezoeker naar de historische Botermarkt (het huidige Rembrandtplein) bracht, hebben de makers er nog een hoop kinderziekten kunnen uithalen. De mogelijkheden zijn nu eigenlijk onbegrensd. Waarom niet virtueel naar de Slag bij Waterloo? Of naar de maan? Het idee is om jaarlijks één nieuwe ervaring toe te voegen aan het aanbod. Maar ook ander partijen kunnen onze techniek gebruiken, zegt Slangen. 'Wil de politie of een bedrijf een presentatie geven? Daarvoor bieden we ook ruimte en technologie.’ 


Beeld: ENTR