De Nederlandse universiteiten gaan hun digitale autonomie versterken. Een commissie met afgevaardigden van de universiteiten, de Rijksoverheid en ict-coöperatie SURF komt met voorstellen om gezamenlijk digitaal autonomer te worden.

Dat schrijft het samenwerkingsverband Universiteiten van Nederland, dat de veertien Nederlandse universiteiten vertegenwoordigt.

De toenemende afhankelijkheid van een beperkt aantal dominante big tech-bedrijven brengt risico’s met zich mee, vinden de universiteiten. Niet alleen voor op het gebied van kennisveiligheid, privacy en bedrijfscontinuïteit, maar ook als het gaat om academische kernwaarden als academische vrijheid, wetenschappelijke integriteit en openheid. Zo hebben universiteiten te weinig invloed op de manier waarop data worden verzameld en verwerkt en kan er onwenselijke beïnvloeding van bedrijven of overheden plaatsvinden.

Verenigde Staten

Hoewel het in het bericht van de Universiteiten van Nederland niet expliciet wordt benoemd, gaat dat laatste natuurlijk vooral over Amerikaanse invloeden. De meeste big tech-bedrijven waarvan universiteiten momenteel gebruikmaken, zitten immers in de Verenigde Staten, en de bemoeienis van de staat met universiteiten is daar is de laatste jaren sterk toegenomen.

De Amerikaanse wetgeving bevat onder meer de CLOUD act, waarin staat dat de bedrijven verplicht zijn om desgevraagd gegevens te verstrekken, en die de mogelijkheid biedt om bedrijven of landen sancties op te (laten) leggen. Zo sloot Microsoft in mei 2025 de e-mail en andere Microsoft-diensten af voor de hoofdaanklager van het Internationaal Strafhof, in opdracht van het Witte Huis.

Solvinity

Opvallend genoeg heeft de Nederlandse overheid afgelopen maand juist niet ingegrepen bij de Amerikaanse overname van het tot nu toe Nederlandse bedrijf Solvinity. Dat regelt de clouddiensten van het agentschap Logius, dat onder andere MijnOverheid en DigiD beheert. De overheid had deze diensten bij Solvinity kunnen weghalen, maar afgelopen weken besloten om dit niet te doen.

Commissie

De commissie van de universiteiten, de Rijksoverheid en SURF staat onder voorzitterschap van Alexandra van Huffelen, voorzitter van het College van Bestuur van de Radboud Universiteit in Nijmegen

Eerst gaat deze commissie inventariseren welke applicaties in gebruik zijn bij de onderwijsinstellingen en kijken wat er moet worden veranderd. Daarna komen er voorstellen voor gezamenlijke acties, zoals het ontwikkelen en promoten van alternatieven en het aanjagen van internationale (Europese) samenwerking.

Samen sterk

De afgelopen jaren hebben sommige universiteiten zelf al stappen gezet om digitaal autonomer te worden. In maart interviewde De Ingenieur hierover Nolda Tipping-Griffioen, directeur van het Centrum voor informatietechnolgie van de Rijksuniversiteit Groningen.

Van Huffelen, in het nieuwbericht van de Universiteiten van Nederland: ‘Andere publieke organisaties zitten in hetzelfde schuitje. Het is daarom zo belangrijk dat we samen met SURF en de Rijksoverheid aan digitale autonomie werken. Door dit samen te doen, kunnen we elkaar versterken.’

Openingsbeeld: Depositphotos