Europa stapte al over op duurzame energiebronnen als wind- en zonne-energie. Maar we zijn er nog niet en de uitdagingen stapelen zich op. Wat kan de Europese Unie doen om de CO2 -uitstoot verder te reduceren en energiezekerheid te waarborgen? 

Wat energiedoelstellingen betreft, heeft Europa aan ambitie geen gebrek. Volgens de Green Deal Europe, de groeistrategie die in 2019 van kracht ging, moet de Europese Unie in 2050 als eerste continent ter wereld geheel klimaatneutraal zijn, en in 2030 de emissies van broeikasgassen al hebben gehalveerd ten opzichte van 1990.

Nadat Rusland Oekraïne was binnengevallen, kwam hier in maart 2022 het REPowerEU-plan bovenop. Dat richt zich op het afbouwen van de afhankelijkheid van de Europese Unie van gas, olie en steenkool, onder andere door sneller minder fossiele brandstoffen te gebruiken.

Beide EU-overeenkomsten leidden tot grootschalige activiteit: windparken verrezen op zee, de zonnepanelenbranche floreerde, een deel van de energieproductie werd geëlektrificeerd. Dat werkte. De uitstoot van broeikasgassen is inmiddels rond de 40 procent lager dan in 1990. 

Dit artikel maakt deel uit van het dossier 'Naar een sterker Europa'. Over dat thema houdt KIVI op woensdag 11 maart 2026 haar Jaarcongres. 

Disruptieve technologie

Maar Europa is er nog niet, en inmiddels stapelen de uitdagingen zich op. Het elektriciteitsnet piept en kraakt, wachttijden voor een aansluiting zijn in sommige regio’s al opgelopen tot meer dan vijf jaar en voor grondstoffen voor de energietransitie is Europa afhankelijkheid van landen als China. In 2025 steeg de CO2-uitstoot in Europa zelfs weer, al ging dat om minder dan 1 procent en was het vooral te wijten aan ongunstige weersomstandigheden voor energie uit zon en wind. Hoe kan Europa de doelen toch halen?

In juni 2025 publiceerde TNO een lijst met ruim veertig ‘disruptieve’ technologieën, die een fundamentele impact kunnen hebben op het Nederlandse energiesysteem. Voor grootschalige energieopwekking staan kleine kernreactoren (SMR’s, ofwel small modular reactors) bovenaan, gevolgd door de thoriumreactor. Ook veelbelovend zijn tandemzonnecellen, waarbij verschillende soorten zonnecellen zoals van perovskiet en sicilium, op elkaar zijn gestapeld en supergeleidende stroomkabels.

Daarnaast zit er wellicht een nieuwe revolutie in batterijentechnologie aan te komen, kunnen warmtenetten een veel grotere rol gaan spelen dan nu en is ook slimmere logistiek mogelijk, vooral op het gebied van mobiliteit, schrijft TNO. Denk bij dat laatste aan het laden van elektrische auto’s op tijdstippen dat er een overvloed aan groene stroom is, en het terugleveren van stroom aan het net in tijden van tekort. 

Europese energiemix

De laatste publicatie met energiecijfers van Eurostat dateert uit 2025 en gaat over 2023.

De Europese Unie importeerde in dat jaar ongeveer 58 procent van de benodigde energie en produceerde 42 procent zelf.

De Europese energiemix bestond in 2023 uit: 37,7 procent olieproducten, 20,4 procent aardgas, 19,5 procent hernieuwbare energie (zoals zon, wind en biobrandstoffen), 10,6 procent vaste brandstoffen (zoals hout) en 11,8 procent kernenergie.

Schommelingen

‘Er zitten goede suggesties bij’, zegt David Smeulders, hoogleraar bij de afdeling energietechnologie aan de TU Eindhoven en wetenschappelijk directeur van 4TU Energy. ‘Maar eigenlijk zitten we al midden in een disruptieve energietransitie met de nieuwe technologieën, veranderde marktwerking en groeistuipen, zoals het overvolle stroomnet.’

Het grootste probleem van nu is de onbalans tussen de productie en het gebruik van die nieuwe energie, veroorzaakt door schommelingen in zowel de energiebehoefte als de aanwezigheid van zon en wind. Dat geldt niet alleen gedurende de dag, maar ook door het jaar heen.

‘Het dag- en nachtverschil is op te vangen met batterijen en slimmer energiegebruik’, zegt Smeulders, ‘maar voor de seizoenschommelingen is grootschalige opslag nodig. Daarvoor gaat waterstof belangrijk worden.’ Waterstof kan worden gemaakt met overtollige groene energie en later bijvoorbeeld worden verbrand. 

Smeulders: ‘Er lopen grote onderzoeksprogramma’s voor opslag van waterstof in lege gasvelden in de zomer en dat er in de winter weer uit te halen.’ Een andere manier om de grilligheid tegen te gaan, is naast zon en wind ook kernenergie inzetten. Smeulders: ‘De ontwikkeling van kleine kernreactoren zal in een stroomversnelling komen, is mijn verwachting.’ 

Laaghangend fruit is op

De verduurzaming van het energiesysteem gaat volgens Smeulders de goede kant uit. ‘Tot nu toe ging het om laaghangend fruit. De moeilijke fase komt nog: het verduurzamen van de industrie zonder deze weg te jagen.’ Het probleem is dat veel industrie warmte van hoge temperatuur nodig heeft, bijvoorbeeld voor stoomproductie. ‘En stoom van 200 graden Celsius maken, lukt vooralsnog alleen met verbranding.’ Ook hier kan waterstof soelaas bieden.

Een andere optie is doorgaan met fossiele brandstoffen en de CO2 afvangen. Met de koolstof daaruit is nieuwe, synthetische brandstof te maken. Ook CO2-opslag in de ondergrond is een mogelijkheid. In Nederland zijn proefprojecten gaande, zoals Porthos en Aramis, om CO2 via de haven van Rotterdam in lege gasvelden onder de Noordzee op te slaan.

Smeulders: ‘Daarmee koop je als het ware tijd. Te veel haast maakt de omslag duur en we moeten oppassen dat Europa niet achterop raakt bij China en de Verenigde Staten. Daar is de elektriciteitsprijs structureel lager dan hier, een factor drie tot vijf. Als een multinational moet kiezen waar hij actief blijft, speelt dat een rol.’

Meer lezen van De Ingenieur.

Download de app en/of neem een abonnement! 

En daarmee moeten we rekening houden, vindt Smeulders, want als grote industrieën vertrekken wordt Europa nog afhankelijker van andere landen. ‘Neem Tata Steel, de grootste CO2-uitstoter van Nederland. Als we die kunnen vergroenen en behouden, houden we de ijzerproductie in eigen land. Dat lijkt me noodzakelijk, als we politiek een enigszins onafhankelijk koers willen blijven varen.’

Beeldmateriaal: Depositphotos