Columnist Rolf Hut komt soms dingen tegen die misschien geen hoogwaardig ingenieurswerk uitstralen, maar wel getuigen van denken als een ingenieur.

Om hun prangende onderzoeksvraag te kunnen beantwoorden moeten wetenschappers metingen doen. Maar regelmatig bestaat daarvoor nog helemaal geen meetapparatuur. Dan maar zelf maken dus. 

Op het grote, jaarlijkse Europese congres voor klimaat- en aardwetenschappers in Wenen organiseer ik al meer dan vijftien jaar een sessie waarin we niet via powerpoints of posters delen wat we hebben bedacht, maar het echt laten zien. We nemen de apparaten mee die we hebben gemaakt. 

Vanwege de vaardigheden die nodig zijn om dit soort ‘eerste versies’ te maken, wordt deze sessie de ‘MacGyver-sessie’ genoemd, naar de tv-held uit de jaren tachtig die met zakmes en ducttape elk probleem wist op te lossen.

Dit jaar organiseer ik de sessie niet alleen, maar laat ik ook eigen werk zien. Met het KNMI werk ik samen aan een oplossing om de kosten van een spectrofotometer omlaag te brengen. Door aan een monster vervuild water een reagens toe te voegen, verkleurt dit. Hoe meer vervuild, hoe intenser de kleur. Een spectrofotometer meet deze kleur.

Met veel 3D-printen en relatief goedkope elektronica denken we de kosten van een lab-fotospectrometer met een factor tien te kunnen verlagen. Ik heb dat in Delft getest met een setje monsters met een schaal aan bekende NO2-concentraties erin opgelost (en natuurlijk reagens). De vierkante plastic houdertjes (cuvettes) met de samples naast elkaar ogen als een waaier uit de verfwinkel: van doorzichtig naar steeds donkerder roze.

Bij de MacGyver-sessie wil ik dit live demonstreren, maar dan moeten die monsters mee vanuit Delft. Maar die hebben een beperkte houdbaarheid en zo handig is het nu ook weer niet om met chemisch afval op reis te gaan... Dan maar geen demonstratie?

De zondag voor het congres zat ik in een wijngaard in Wenen. Daar viel het kwartje: voor een demonstratie heb ik helemaal geen NO2 nodig. Als het maar een rode vloeistof is. Laat die hier om mij heen nu net in ruime mate aanwezig zijn.

Een flesje lokale rode wijn gaat mee en op het congres maak ik een klein laboratorium met kartonnen bekers om de cuvettes te vullen. De eerste met wijn, de daaropvolgende met steeds meer water bij de wijn. De demonstratie ging perfect. De ‘roodheid’ van de samples is prima te meten met onze spectrofotometer. Om een goede presentatie te geven, heb ik niet moeten vasthouden aan NO2-monsters maar een beetje water bij de wijn moeten doen. Letterlijk in dit geval.

Tekst en beeld: Rolf Hut, universitair hoofddocent aan de TU Delft, maker, spreker en schrijver.

PS: Tevens ben ik van mening dat elektrische fietsen als brommers moeten worden gezien.