In bijna alle delta’s ter wereld zijn aanpassingen aan de stijgende zeespiegel mogelijk. In elk geval voor de verwachte zeespiegelstijging tot het jaar 2100 zijn voldoende technologische opties, materialen en ruimte aanwezig.

Dat concluderen onderzoekers van Deltares en de Universiteit Utrecht in een artikel gepubliceerd in Nature Communications.

Hoe wapenen we ons tegen de zeespiegelstijging van de komende decennia? Door deze zo veel mogelijk te beperken natuurlijk, en klimaatverandering tegen te gaan. Maar tevens door ons aan te passen aan de nieuwe werkelijkheid, dus door adaptatie. Deltagebieden, dynamische kuststreken waar rivieren uitmonden in zee, zijn hierbij belangrijke regio’s. Delta’s zijn vaak vruchtbaar en mede daardoor dichtbevolkt, en hun ligging aan zee maakt ze extra kwetsbaar voor overstromingen.

Daarom analyseerde een team wetenschappers van Deltares en de Universiteit Utrecht de aanpassingsmogelijkheden voor achthonderd delta’s, die samen ongeveer 96 procent van het wereldwijde deltalandoppervlak beslaan, en waar in totaal ongeveer 350 miljoen mensen wonen.

Vijf scenario's

Om de delta’s – of in elk geval de mensen die er wonen – te beschermen, bestaan vijf verschillende aanpassingsstrategieën: de aanleg van rivier- en kustdijken en stormvloedkeringen (protect-open), afsluiting van de verbinding met de zee door de aanleg van kustdijken en overtollig rivierwater afvoeren met pompen (protect-close), het ophogen van de infrastructuur (accomodate), het verplaatsen van de bevolking en zijn infrastructuur richting binnenland (retreat) en het zeewaarts verplaatsen van de kustlijn, bijvoorbeeld door zandsuppletie, om daar waterkeringen te bouwen en het water nog vóór het de huidige kust bereikt tegen te houden (advance).

Uit: Lasch et al., 2026

Omstandigheden

Welke van deze strategieën het beste werkt, hangt af van eigenschappen van de delta’s en lokale omstandigheden. Zo is voor het zeewaarts verplaatsen van de kustlijn veel zand nodig, is het voor een stormvloedkering noodzakelijk dat de riviermonding niet te breed is, en hangt de mogelijkheid om een pomp in te zetten, of de benodigde capaciteit van die pomp onder meer af van de piekafvoeren in de rivier. Als de pompcapaciteit te klein is voor die piekafvoer, lukt het niet om het water naar de verhoogde zee te pompen.

‘Adaptatie moet minder overstromingsrisico’s opleveren, maar ook uitvoerbaar zijn. Dat laatste was tot nu toe niet wereldwijd onderzocht’, zegt hoofdonderzoeker Kiara Lasch in een nieuwsbericht van Deltares.

Zeespiegel

De wetenschappers gebruikten in dit onderzoek drie verschillende scenario’s voor de verwachte zeespiegelstijging, namelijk het (gunstige en inmiddels vrijwel zeker onhaalbare) scenario dat de doelstelling van het Klimaatakkoord van Parijs nog wordt gehaald en het aan het einde van deze eeuw minder dan twee graden Celsius is opgewarmd, het (inmiddels óók onrealistische) worst case scenario waarbij de uitstoot van broeikasgassen niet afneemt maar toeneemt, en een scenario dat daar tussenin ligt. De wereldwijd gemiddelde zeespiegelstijging tot aan 2100 is in die scenario’s respectievelijk 40, 47 en 63 centimeter.

Maas en Mississippi

Ook de huidige overstromingsfrequentie en de bevolkingsdichtheid zijn belangrijke factoren. Grote, stedelijke delta’s hebben minder aanpassingsmogelijkheden dan meer landelijke gebieden. De optie ‘terugtrekken’ is makkelijker naarmate het minder mensen betreft.

In de Mississippi-delta zijn maatregelen zoals herhuisvesting binnen veilige delen van steden of het bouwen van stormvloedkeringen bij riviermondingen fysiek haalbaar. In de Rijn-Maas-delta maken de grote rivierafvoeren en dichtbevolkte, laaggelegen gebieden massale herhuisvesting of het leegpompen van rivieren fysiek onhaalbaar.  

Voor de adaptatiekans zijn dit soort beperkingen en mogelijkheden van de delta’s zelf meestal een belangrijker factor dan de exacte hoogte van de zeespiegelstijging. Een toename van de zeespiegelstijging zal de mogelijkheden tot aanpassen verder verkleinen, nieuwe innovaties zullen deze juist vergroten.

Openingsbeeld: Depositphotos