Witteveen+Bos ontwikkelde een drijvend gemaal met buisvijzels dat ook bij lage waterstanden water uit de IJssel kan oppompen én in natte perioden energie opwekt.

Bureau: Witteveen+bos
Project: Innovatie gemaal Eefde

Deze innovatie dingt mee naar De Vernufteling, een prijs uitgereikt door Koninklijke NLingenieurs in samenwerking met De Ingenieur. Overige projecten vindt u in dit dossier. Voor de publieksprijs kunt u hier stemmen tot 25 mei.

In droge perioden voorziet de IJssel Oost-Nederland van extra water, dat dan door Gemaal Eefde naar het Twentekanaal wordt overgebracht. Gemaal Eefde bestaat uit twee waterpompen in een monumentaal gebouw. Samen kunnen die 22 kubieke meter water per seconde verpompen. In natte perioden stroomt door Gemaal Eefde water van het Twentekanaal naar de IJssel.

Voldoende water is van levensbelang voor scheepvaart, landbouw, natuur, drinkwaterwinning, waterkwaliteit en de stabiliteit van kaden en woningen. Maar als de IJssel lager staat dan drie meter boven NAP fungeren de gemalen niet.

Meebewegen met de waterstand 

Door klimaatverandering en het uitslijten van de Boven-Waal komt dat steeds vaker voor. Er zijn dus extra pompinstallaties neergezet, als een tijdelijke en dure oplossing. Ingenieursbureau Witteveen+Bos komt met een duurzamer idee: een gemaal met buisvijzels (schroefpompen in buizen) voorzien van drijvers. Deze bewegen mee met de waterstand, waardoor het gemaal ook bij lage waterstanden met een hoog rendement water uit de IJssel kan oppompen.

Bij IJsselstanden hoger dan een meter boven NAP is het debiet tot dertig kuub per seconde. Het ontwerp is toegespitst op het monumentale pand, dat hierdoor behouden kan blijven.

In natte perioden, als water van het Twentekanaal de IJssel in stroomt, kan het nieuwe gemaal als turbine dienen. Uit analyses blijkt dat het daarmee op jaarbasis meer energie opwekt dan verbruikt. Twentse kanalen kunnen zo zelfs gaan fungeren als energie-opslagsysteem.

Bedrijf Fishflow Innovations levert visveilige buisvijzels voor het nieuwe gemaal. Zowel de waterschappen als Rijkswaterstaat Oost-Nederland, de beheerder van het huidige gemaal, zijn positief. Het idee wordt in de komende twee jaar concreter uitgewerkt.