Han Wösten ziet kansen in schimmels

Acht lastige vragen aan Han Wösten, hoogleraar microbiologie aan de Universiteit Utrecht en programmaleider bio inspired innovation. Voor zijn innovatieve onderzoek naar nieuwe materialen uit schimmeldraden kreeg hij de prestigieuze Huibregtsenprijs 2025.

Wat is het laatste dat u zelf heeft gerepareerd?
‘De afzuiginstallatie op de overloop maakte al een half jaar zoveel lawaai dat ik er soms niet van kon slapen. Ik heb het apparaat uit elkaar gehaald en schoongemaakt. Dat hielp even, maar het lawaai is nu weer net zo erg als daarvoor. Mijn gezinsleden vinden mij niet zo’n goede klusser, maar ik ben het daar niet mee eens. Ik houd inderdaad wel eens wat onderdelen over, maar het werkt altijd wel weer.’

Voor welk probleem zouden ze eindelijk eens iets slims moeten verzinnen?
‘Wij hebben in Bilthoven veel kalk in het water en daarom maken wij de douche steeds droog met een trekker. Afschuwelijk werk; als dat nu eens automatisch zou kunnen. Een andere oplossing is het ontkalken van water, maar dat is volgens mij totaal niet duurzaam.’

Wat is uw favoriete app?
‘Ik ben een late adopter van technologie. Ik gebruik mijn telefoon nauwelijks, zelfs niet om te telefoneren; routes bekijk ik nog altijd van te voren via de ANWB-routeplanner.’

Hoe vaak gebruikt u een AI-assistent zoals ChatGPT?
‘Steeds meer. Tijdens een lezing denk ik vaak: “Hoe zit dit met schimmels?”, en dan kan ik direct meepraten. Collega’s gaan momenteel al na of en hoe we met AI standaardwerkstukken kunnen nakijken, zoals eerstejaars practicumverslagen. Dat lijkt mij geweldig.’

Welk boek maakte recent grote indruk op u?
‘Betrapt! Ik lees veel te weinig. In vakanties lees ik Scandinavische detectives voor de ontspanning. Verder lees ik het hele jaar door alleen wetenschappelijke artikelen.’

Waarvoor zou u schimmeldraden het liefst inzetten?
‘Op het gebied van leervervangers gebeurt al veel moois. Toch zie ik het liefst ontwikkelingen in de bouw omdat die nog meer impact hebben op de vermindering van de CO₂-uitstoot en het energiegebruik. Laatst keek ik naar een verkiezingsdebat waar men het had over schimmelhuizen. Dat was geen positieve kwalificatie omdat het werd gerelateerd aan vocht en kou. Hoe mooi zou het zijn als we schimmelhuizen gaan associëren met comfort en gezondheid, kwaliteit en duurzaamheid?’

Welke technologische ontwikkeling baart u zorgen?
‘Ik ben niet zo zeer bezorgd over een technologische ontwikkeling als wel over het gebruik ervan. We zouden bijvoorbeeld veel minder gebruik moeten maken van elektrische fietsen en van auto’s. Dat geldt helemaal voor iedereen die met z’n telefoon bezig is.’

Dilemma: shiitake gebruiken als processors in een computer of verwerken in een roerbakgerecht?
‘Toch maar in de wok voorlopig. Ik geloof absoluut in bouwmaterialen, leer en vleesvervangers van schimmels en zelfs verband om infecties tegen te gaan of eetbaar verpakkingsmateriaal. Ik geloof ook in machines om thuis schimmelmaterialen en producten te kweken. Maar computers van schimmels? Die maak ik niet meer mee. Hoewel, dat dacht ik ook toen men schimmelleer ging ontwikkelen.’